Waarom gebrek aan standaarden circulaire economie vertraagt

Het gebrek aan uniforme standaarden remt de overgang naar een circulaire economie. Zonder duidelijke regels en kwaliteitsnormen ontstaan problemen zoals hogere kosten voor gerecyclede materialen, wantrouwen bij consumenten en oneerlijke concurrentie. Dit leidt tot faillissementen in recyclingbedrijven en belemmert duurzaam hergebruik van grondstoffen.

Belangrijke punten:

• Geen uniforme standaarden: Gerecyclede materialen zijn duurder dan nieuwe, vaak door verschillen in regelgeving tussen landen.
• Consumentenvertrouwen ontbreekt: 51% van de Nederlanders twijfelt aan de kwaliteit van circulaire producten.
• Technische obstakels: Gebouwen en producten zijn vaak niet ontworpen voor hergebruik of recycling.
• Certificering ontbreekt: Er is geen eenduidig keurmerk, wat verwarring en wantrouwen veroorzaakt.
• Internationale regelgeving hindert: Het Verdrag van Bazel en andere regels maken handel in gerecyclede materialen complex.

Oplossingen liggen in Europese harmonisatie, betere regelgeving en samenwerking binnen sectoren. Alleen door gezamenlijke actie kan de circulaire economie versnellen.

De weg naar een Circulaire Economie

sbb-itb-343ebd0

Regelgevende barrières en fragmentatie

Een van de grootste uitdagingen voor de circulaire economie is de regelgeving die van land tot land verschilt. Neem Nederland als voorbeeld: als hier strengere milieu-eisen gelden dan in omliggende landen, worden gerecyclede materialen automatisch duurder. Dit maakt het voor producenten aantrekkelijker om te kiezen voor nieuw, goedkoper plastic uit Azië. Dit soort verschillen in regelgeving toont aan hoe een onsamenhangend beleid de recycling en de ontwikkeling van een circulaire economie in de weg staat.

Inconsistente regelgeving tussen regio's

De nationale benadering leidt er vaak toe dat bedrijven hun activiteiten verplaatsen naar landen met minder strenge regels. Zonder geharmoniseerde Europese standaarden ontstaat er een ongelijk speelveld, wat recycling financieel onaantrekkelijk maakt. Dit probleem doet zich ook voor bij refurbished producten. Het ontbreken van uniforme kwaliteitsnormen zorgt voor wisselende productkwaliteit, wat het vertrouwen van consumenten schaadt.

Hierdoor wordt duidelijk hoe belangrijk het is om uniforme Europese standaarden in te voeren. Organisaties zoals EUREFAS (European Refurbishment Association) zetten zich in om deze kloof te overbruggen. Ze werken samen met beleidsmakers aan één Europese standaard die niet alleen consumenten beschermt, maar ook zorgt voor eerlijke concurrentie tussen bedrijven.

Complicaties door het Verdrag van Bazel

Naast nationale verschillen speelt ook internationale regelgeving een rol. Het Verdrag van Bazel, dat zich richt op het beheer van gevaarlijk afval, heeft onbedoelde neveneffecten op de handel in gerecyclede materialen. Hoewel het verdrag bedoeld is om schadelijk afval te reguleren, creëert het tegelijkertijd handelsbarrières voor secundaire grondstoffen.

De hoge nalevingskosten in Europa maken nieuw plastic vaak een goedkopere optie dan lokaal gerecyclede materialen. Daarnaast vertraagt de herziening van de Europese Bouwproductenverordening (CPR) de groei van circulaire initiatieven. Dit soort obstakels benadrukt hoe internationale en Europese regelgeving de overgang naar een circulaire economie kunnen bemoeilijken.

Technische en kwaliteitsstandaarden ontbreken

Zoals eerder besproken, vormen fragmentarische regelgeving en het ontbreken van technische standaarden een grote hindernis voor circulariteit. Zonder duidelijke technische normen wordt het hergebruik van secundaire materialen vrijwel onmogelijk. Veel gebouwen die 70 tot 100 jaar geleden zijn gebouwd, zijn simpelweg niet ontworpen met hergebruik in gedachten. Otto Friebel van BRBS Recycling benadrukt dit probleem:

"De sloopsector heeft over het algemeen een achterstand van 70 tot 100 jaar op de huidige bouwmethoden en heeft te maken met ingefreesd kunststofleidingen, PUR-schuim en composietmaterialen die oorspronkelijk niet waren ontworpen voor hergebruik of recycling."

Daarnaast zorgt het ontbreken van uniforme beoordelingsmethoden voor extra uitdagingen.

Problemen met het gebruik van secundaire materialen

Hoewel tools zoals de Building Circularity Index (BCI) beschikbaar zijn, ontbreekt het aan normatieve standaarden om de kwaliteit van secundaire materialen consistent te beoordelen. Dit zorgt voor onzekerheid en inconsistente resultaten.

Bovendien zijn de huidige Europese LCA-methoden niet altijd in het voordeel van circulaire materialen. Pieter Fritz van Berkvens wijst op een opvallende paradox:

"Het blijkt dat met de nieuwe Europese rekenmethoden op het gebied van LCA's (EN15408+A2) het toepassen van hergebruikte of gerecyclede houtmaterialen leidt tot hogere CO2-uitstoot en MKI dan het gebruik van 'virgin hout', waardoor dit negatief doorwerkt op de MPG."

Hierdoor worden duurzame keuzes soms ontmoedigd in plaats van gestimuleerd.

Strikte bouwregelgeving

Naast technische obstakels speelt ook strenge regelgeving een beperkende rol. De Nederlandse MilieuPrestatie Gebouwen (MPG) zal in 2025 worden aangescherpt naar een limiet van 0,5, waarbij ongeveer 60% van de indicatoren gericht is op CO2-uitstoot. Deze nadruk op CO2 negeert andere belangrijke voordelen van circulariteit.

Bouwmethoden in Nederland versterken deze problemen verder. Een goed voorbeeld is de manier waarop kozijnen vaak worden ingemetseld in plaats van gemonteerd met standaard montagesets. Dit zorgt ervoor dat deuren niet uitwisselbaar zijn tussen verschillende locaties. Zelfs als de materialen nog in perfecte staat zijn, maakt deze aanpak toekomstig hergebruik praktisch onmogelijk.

Marktuitdagingen en certificeringsproblemen

Net zoals technische tekortkomingen het hergebruik in de weg staan, heeft het ontbreken van certificering een directe impact op hoe de markt circulaire producten accepteert. Zonder betrouwbare certificeringen blijft de circulaire economie hangen. Zowel consumenten als bedrijven worstelen met dezelfde vraag: hoe weet je zeker dat hergebruikte producten van goede kwaliteit zijn als er geen duidelijke normen bestaan?

Twijfels over de kwaliteit van gerecyclede producten

Gebrek aan vertrouwen is hier een grote hindernis. Uit onderzoek blijkt dat 51% van de Nederlandse consumenten aangeeft dat zorgen over kwaliteit de belangrijkste reden zijn om geen circulaire producten te kopen. Daarnaast maakt 42% van de consumenten zich zorgen over de veiligheid en betrouwbaarheid van hergebruikte of gerepareerde goederen.

Omdat er geen uniforme inspectie- en refurbishment-methoden zijn, verschilt de kwaliteit sterk tussen aanbieders. Susan Taylor Martin, Chief Executive van BSI, legt het probleem als volgt uit:

"Consumenten wegen bij hun aankoopbeslissingen doorgaans prijs en kwaliteit zorgvuldig af, maar hergebruikte, gerepareerde of gerecyclede producten roepen vaak vragen op over kwaliteit, veiligheid en betrouwbaarheid."

Het gevolg? Mensen kiezen vaker voor zekerheid dan voor duurzaamheid. Slechts 31% van de consumenten overweegt tweedehands technologie aan te schaffen, en maar 29% voelt zich comfortabel bij het kopen van tweedehands meubels. Zelfs bij voedsel speelt dit een rol: slechts 22% is bereid om imperfecte groenten en fruit (‘buitenbeentjes’) te kopen. Deze twijfels over kwaliteit maken het ook lastig om uniforme certificeringskaders te ontwikkelen.

Ontbrekende certificeringskaders

Naast de zorgen over kwaliteit maakt het ontbreken van erkende keurmerken het probleem alleen maar groter. Ongeveer 49% van de consumenten geeft aan meer vertrouwen te hebben in circulaire producten als deze een erkend keurmerk zouden dragen. Maar zo'n uniform systeem ontbreekt.

De huidige situatie is versnipperd: verschillende sectoren gebruiken hun eigen labels met uiteenlopende eisen. Dit resulteert in een woud aan keurmerken dat eerder voor verwarring dan vertrouwen zorgt. Bovendien twijfelt 28% van de consumenten aan de betrouwbaarheid van milieuclaims, juist door het ontbreken van een uniforme verificatiemethode. De Consumentenbond vat het goed samen:

"Zolang consumenten niet precies weten wat ze kunnen verwachten van een refurbished apparaat, blijft nieuw voor velen de standaard."

Deze ontbrekende certificering heeft ook economische gevolgen. In de eerste helft van 2025 gingen vijf Nederlandse plastic-recyclingbedrijven failliet door hoge kosten en het gebrek aan gestandaardiseerde marktbescherming. Zonder Europese standaarden wordt gerecycled plastic duurder dan nieuw plastic uit Azië, waar de milieu-eisen lager liggen.

Initiatieven zoals EUREFAS (European Refurbishment Association) proberen dit op te lossen door samen te werken met EU-beleidsmakers in Brussel aan wetgeving voor smartphones. Maar de Europese markt heeft dringend behoefte aan duidelijke, uniforme standaarden om deze certificeringsproblemen aan te pakken.

Aanbevelingen voor standaardisatie

Ondanks de uitdagingen werken verschillende partijen aan oplossingen via internationale samenwerking, beleidshervorming en samenwerking binnen sectoren. Deze initiatieven bouwen voort op eerder besproken obstakels rondom regelgeving en technische standaarden.

Ontwikkeling van uniforme mondiale standaarden

Op internationaal niveau lijkt een doorbraak dichtbij. Drie ISO-standaarden voor de circulaire economie staan op het punt te worden afgerond en bieden een wereldwijd kader. Cor van Dijken, voorzitter van NEN CE en lid van het CEN Comité TC350, licht toe:

ISO 59004 definieert wat de circulaire economie is en deelt visie, principes en richtlijnen... ISO 59010 biedt richtlijnen om een circulaire economie te realiseren door doelen te stellen en barrières te identificeren... en ISO 59020 belooft een gestructureerde aanpak voor het meten en beoordelen van circulariteitsprestaties.

Voor de bouwsector is de herziening van de CPR (Construction Products Regulation) essentieel om de demontabiliteit en terugvoerbaarheid van producten te garanderen. Daarnaast wordt de EN 15804+A2-standaard naar voren geschoven als verplichte norm voor bouwproducten, wat bijdraagt aan dataconsistentie binnen de EU. Ook het standaardiseren van materialenpaspoorten is noodzakelijk. Deze paspoorten maken het mogelijk om de herkomst, toxiciteit en restwaarde van materialen effectief te traceren.

Beleidshervorming ter bevordering van circulariteit

De overgang naar geharmoniseerde Europese regelgeving is cruciaal om versnippering in de markt tegen te gaan. Zoals ANP Persportaal het stelt: uniforme regelgeving binnen Europa zorgt ervoor dat recycling overal op dezelfde manier gebeurt. In Nederland wordt gewerkt aan de vervanging van het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP3) door het Circulair Materialen Plan (CMP). Dit plan biedt een juridisch bindend kader waarmee bedrijven worden beloond als zij hogere verwerkingsnormen behalen dan wettelijk vereist.

Yannic Wevers, beleidsadviseur Materiaaltransitie bij VNCI, benadrukt:

Een sterke regierol en heldere verantwoordelijkheden per ministerie helpen om beleidskeuzes sneller en consistenter te maken.

Daarnaast zijn specifieke doelstellingen nodig voor productgroepen zoals auto's, woningen en plastic verpakkingen. Stabiele meerjarenfinanciering is essentieel voor bedrijven die investeren in circulaire productieprocessen.

Samenwerking tussen sectoren

Praktijkvoorbeelden laten zien dat samenwerking loont. Zo introduceerde VBI in februari 2023 een Retournamecertificaat voor VDR Bouwgroep, waarmee de terugname van kanaalplaatvloeren wordt gegarandeerd. Een ander voorbeeld is de samenwerking tussen Berkvens en Niaga, die in 2023 leidde tot binnendeuren met een innovatief kliksysteem en speciale lijm. Hierdoor kunnen de deuren eenvoudig worden gedemonteerd voor reparatie of recycling.

Zelfs concurrenten kunnen samen optrekken. In september 2023 vierden afvalverwerkers Renewi en PreZero het vijfjarig bestaan van hun "Green Collective"-partnerschap. Dit initiatief bespaarde in totaal 853.823 kilometer aan transport voor bedrijfsafval. Op Europees niveau verenigen bedrijven zich in organisaties zoals EUREFAS voor de refurbishment-industrie. Deze samenwerkingen stellen hen in staat om met één stem te spreken richting beleidsmakers in Brussel en om geharmoniseerde EU-standaarden te realiseren.

Deze initiatieven tonen aan dat internationale standaarden, beleidshervorming en sectorale samenwerking gezamenlijk bijdragen aan de noodzakelijke standaardisatie.

Conclusie

Het gebrek aan uniforme regelgeving, technische standaarden en certificeringen vormt een grote belemmering voor de circulaire economie. Door versnipperde nationale wetgeving ontstaat een ongelijk speelveld, waarbij gerecycled plastic vaak duurder is dan nieuw plastic uit Azië. Dit heeft er zelfs toe geleid dat dit jaar vijf kunststofrecyclingbedrijven failliet zijn gegaan. Zonder eenduidige kwaliteitsnormen blijven consumenten sceptisch over refurbished producten, terwijl fabrikanten transparantie missen.

Tegelijkertijd is de roep om Europese harmonisatie urgenter dan ooit. Zoals ANP/Persportaal treffend aangeeft:

Door een Europese standaard in te voeren, zijn alle refurbished toestellen van dezelfde kwaliteit en kan Brussel de consument veel beter beschermen.

Met uniforme regelgeving kunnen recyclingprocessen consistenter worden uitgevoerd, wat zowel producenten als consumenten meer zekerheid biedt.

De tijd dringt. Nederland heeft de ambitie om het grondstoffenverbruik tegen 2030 te halveren. Maar, zoals het RIVM benadrukt:

Om deze doelen alsnog te kunnen halen is meer verplichtend beleid nodig.

Momenteel wordt 85% van de kunststoffen uit autowrakken nog steeds verbrand. Onderzoek laat echter zien dat door betere verwerking en gestandaardiseerde procedures het recyclingpercentage tegen 2030 kan verviervoudigen.

Standaardisatie is niet alleen noodzakelijk voor het milieu, maar ook economisch verstandig. Het opent de deur naar een schonere en competitievere markt waarin secundaire materialen kunnen concurreren met primaire grondstoffen. Geharmoniseerde normen voorkomen bovendien dat bedrijven uitwijken naar regio's met lagere eisen, waardoor investeringen in circulaire productie beter renderen.

De overgang naar een circulaire economie vraagt om gezamenlijke inspanningen. Alleen door Europese normen te harmoniseren, beleid te hervormen en sectoren nauwer te laten samenwerken, kan de circulaire economie haar volledige potentieel realiseren.

FAQs

Wat levert één Europees keurmerk voor circulaire producten op?

Een Europees keurmerk voor circulaire producten biedt een gestandaardiseerde garantie op kwaliteit en duidelijkheid. Dit vergroot het vertrouwen van consumenten in refurbished producten en moedigt fabrikanten aan om duurzamer en opener te opereren. Het resultaat? Een flinke impuls voor de ontwikkeling van de circulaire economie.

Waarom is gerecycled materiaal vaak duurder dan nieuw materiaal?

Gerecycled materiaal heeft vaak een hogere prijs omdat de recyclingprocessen, zoals chemische recycling, behoorlijk kostbaar zijn. In sommige gevallen kunnen deze processen zelfs twee keer zoveel kosten als het produceren van nieuw plastic. Hierdoor blijft gerecycled materiaal duurder, ondanks de positieve impact op het milieu.

Hoe kan ik als consument de kwaliteit van refurbished producten beter inschatten?

Als je refurbished producten overweegt, is het slim om goed te kijken naar hoe transparant de verkoper is over controles, reparaties en garanties. Hier zijn een paar dingen om op te letten:

• Controle- en testprocedures: Vraag welke tests het product heeft doorlopen. Dit geeft je een idee van hoe grondig de technische staat is gecontroleerd.
• Keurmerken: Zoek naar onafhankelijke keurmerken. Deze bieden vaak een extra zekerheid over de kwaliteit en betrouwbaarheid.
• Garantievoorwaarden: Vergelijk de garanties die verschillende aanbieders bieden. Een langere garantieperiode kan wijzen op meer vertrouwen in het product.

Door deze punten na te gaan, krijg je een duidelijker beeld van de technische staat en betrouwbaarheid van het refurbished product.