Onderzoek: Consumenten en hun impact op de circulaire economie

Consumenten spelen een sleutelrol in de overgang naar een circulaire economie, waar grondstoffen langer in de keten blijven en verspilling wordt verminderd. Hoewel 75% van de Nederlanders aangeeft duurzaam gedrag belangrijk te vinden, zet slechts 25% deze intenties om in actie. Het verschil tussen willen en doen is groot, vaak door praktische barrières zoals prijs, gemak en vertrouwen.

Belangrijkste punten:

• Aankoopgedrag: De helft van de consumenten staat open voor refurbished producten, maar aankopen blijven achter.
• Onderhoud en reparatie: Veel mensen overwegen reparaties, maar slechts een derde voert dit daadwerkelijk uit.
• Einde levensduur: Nederlanders zijn goed in afval scheiden, maar kopen nog vaak nieuw in plaats van tweedehands.

Initiatieven zoals Retoertje.nl maken circulair winkelen toegankelijker, met geretourneerde en overstock producten tegen lagere prijzen. Dit verlaagt drempels en stimuleert duurzame keuzes. De uitdaging? Praktische oplossingen bieden die aansluiten bij bestaande gewoonten en zorgen voor betaalbare, transparante opties.

Elke bewuste keuze – van reparatie tot het kopen van tweedehands – brengt Nederland dichter bij een circulaire economie.

Keynote dr. Mirella Soyer: Circulair gedrag als systeemvraagstuk

sbb-itb-343ebd0

Hoe consumenten de circulaire economie ondersteunen

Consumenten spelen een rol in elke fase van een product: van de aankoop tot het moment dat het product niet meer bruikbaar is. Hun keuzes en gedrag hebben een directe impact op hoe circulair de economie kan worden.

Aankoopbeslissingen en circulair consumeren

De keuzes die je maakt bij het kopen van een product hebben invloed op de vraag naar circulaire alternatieven. Als je kiest voor een gereviseerd of geretourneerd product, geef je een krachtig signaal af: er is behoefte aan duurzame opties. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 50% van de consumenten bereid is refurbished apparaten te kopen [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). Toch blijft de daadwerkelijke aankoop van deze producten achter.

Initiatieven zoals Retoertje.nl spelen slim in op deze trend. Ze bieden geretourneerde en overstock producten aan, variërend van woonaccessoires tot bouwmaterialen, die zorgvuldig gecontroleerd zijn en tegen lagere prijzen worden verkocht. Dit verlaagt de drempel voor consumenten om circulaire keuzes te maken.

Na de aankoop is het onderhouden van producten minstens zo belangrijk. Goed onderhoud kan namelijk de levensduur van een product verlengen en daarmee de behoefte aan nieuwe grondstoffen verminderen.

Gebruik en onderhoud van producten

Regelmatig onderhoud is essentieel om de levensduur van producten te verlengen. Hiermee wordt niet alleen de noodzaak voor nieuwe grondstoffen verminderd, maar ook de druk op het milieu verlaagd. Toch blijkt uit onderzoek dat er een kloof bestaat tussen intentie en actie:

"Ook is de bereidheid tot reparatie groot, terwijl weinig mensen het doen." - PBL

Dit laat zien dat consumenten vaak wél willen, maar dat praktische drempels hen tegenhouden. Hier ligt een kans om gedrag te stimuleren dat zowel gunstig is voor het milieu als haalbaar voor de consument.

Wanneer een product uiteindelijk niet meer bruikbaar is, zijn hergebruik, retour of recycling de volgende stappen in de circulaire keten.

Einde levensduur: hergebruik, retour of recycling

Bij het einde van de levensduur van een product bepalen consumenten wat er vervolgens mee gebeurt. Veel Nederlanders bieden hun oude spullen aan voor hergebruik, maar kopen zelf nog voornamelijk nieuwe producten. Gescheiden inzameling is echter een gebied waar consumenten goed scoren, zowel qua bereidheid als in praktijk [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023).

Consumenten kunnen een groot verschil maken door eerst na te gaan of een product gerepareerd, hergebruikt of verkocht kan worden voordat het wordt weggegooid. Als hergebruik geen optie is, is recycling via de juiste inzamelkanalen de beste keuze. Door bewust met deze laatste stap om te gaan, dragen consumenten direct bij aan een meer circulaire economie.

Wat onderzoek zegt over consumentengedrag en de circulaire economie

Houdingen van consumenten tegenover circulaire praktijken

Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de consumenten positief staat tegenover circulaire keuzes. Zo geeft 85% aan bereid te zijn meubels van duurzame materialen te kopen, en overweegt 78% de trein te nemen in plaats van het vliegtuig voor vakanties [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). Maar hoewel de intentie er is, laat de praktijk vaak een ander beeld zien.

De kloof tussen intentie en gedrag

Consumenten voeren gemiddeld slechts 25% van de 98 onderzochte duurzame gedragingen daadwerkelijk uit [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). Vooral bij reparatiegedrag is deze kloof opvallend. Hoewel bijna iedereen zegt reparatie te overwegen, kiest uiteindelijk slechts een derde ervoor om een product te laten repareren.

"Op verschillende punten blijken Nederlanders beduidend meer bereid tot circulaire consumptie dan wat ze nu doen, als het niet duurder of lastiger is." - Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)

Daarnaast blijven consumenten vaak vasthouden aan het kopen van nieuwe producten, zelfs als er circulaire alternatieven beschikbaar zijn. Transparantie en gemak spelen hierin een grote rol. Zo vindt 80% van de consumenten dat winkels duidelijk moeten communiceren over wat er gebeurt met geretourneerde producten. Deze aspecten worden verder uitgewerkt in de volgende secties.

Consumentengedrag in Nederland

Nederlanders laten vooral vooruitgang zien in circulair gedrag rond energiebesparing thuis en mobiliteit. Al jaren scoren gewoonten zoals afval scheiden hoog, zowel in intentie als uitvoering [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). Maar bij gedragingen die meer verandering vragen, zoals autodelen (9–15% bereidheid) of het volgen van een plantaardig dieet (16–24% bereidheid), blijft de bereidheid laag [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023).

Wat opvalt, is dat Nederlanders vooral openstaan voor circulaire keuzes die aansluiten bij hun bestaande routines en geen grote offers vragen. Factoren zoals kwaliteit, garantie en gemak zijn hierbij cruciaal. Circulaire opties die aan deze voorwaarden voldoen - zoals goed gecontroleerde geretourneerde producten - sluiten perfect aan bij wat consumenten al bereid zijn te doen. Deze inzichten leggen de basis voor een verdere analyse van de factoren die circulaire keuzes bevorderen of juist in de weg staan.

Wat circulair gedrag stimuleert of remt

Prijs en gemak

De prijs en het gemak van een product spelen een grote rol bij circulaire keuzes. Consumenten stappen vaak alleen over op een circulair alternatief als het niet duurder of ingewikkelder is dan een nieuw product [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). Neem bijvoorbeeld een broek van €20: de kosten voor reparatie kunnen net zo hoog zijn als voor een nieuwe broek. Zolang dit prijsverschil blijft bestaan, kiezen mensen meestal voor het eenvoudigste alternatief. Dit prijsaspect vormt een belangrijke barrière voor circulaire keuzes.

Vertrouwen en transparantie

Naast de prijs is vertrouwen een doorslaggevende factor. Veel consumenten twijfelen aan de kwaliteit, hygiëne en betrouwbaarheid van tweedehands of geretourneerde producten. Transparantie kan deze twijfels wegnemen. Heldere informatie over de staat en controle van een product biedt consumenten zekerheid.

"Verduurzaming gaat sneller als je het consumenten makkelijker maakt om duurzame keuzes te maken. Niet door ze te overtuigen, maar door de juiste informatie en opties op het goede moment aan te bieden." - Gijs Derks, directeur, Milgro

Daarnaast vindt 80% van de consumenten dat retailers open moeten zijn over wat er gebeurt met geretourneerde producten. Platforms zoals Retoertje.nl spelen hierop in door geretourneerde en overstock producten te inspecteren en in bijna nieuwe staat aan te bieden. Deze transparantie verlaagt de drempel voor consumenten om circulaire aankopen te doen.

Sociale normen en persoonlijke waarden

Sociale normen en persoonlijke waarden beïnvloeden circulaire keuzes ook. Veel mensen voelen zich aangesproken door circulaire alternatieven, vooral bij producten zoals meubels, elektronica en kleding. Toch blijven sociale normen soms een obstakel. Het idee van delen of huren in plaats van bezitten voelt voor velen nog ongemakkelijk. Slechts 9% tot 15% van de mensen staat bijvoorbeeld open voor het delen van een auto [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023).

Een aanpak die aansluit bij bestaande gewoonten werkt vaak beter. Het kopen van refurbished elektronica of geretourneerde producten sluit aan bij wat consumenten al gewend zijn. Dit soort keuzes biedt bovendien een grote milieuwinst. Het resultaat? Een hoge bereidheid om te kiezen voor circulaire opties met een positieve impact [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023).

Wat dit betekent voor consumenten en circulaire marktplaatsen

Vertrouwen opbouwen in circulaire platforms

Vertrouwen begint met transparantie. Consumenten willen meteen weten: is het product gecontroleerd, wat is de staat, en wat kan ik verwachten? Het verlagen van de aankoopdrempel gebeurt door duidelijke informatie over de productgeschiedenis te geven. Platforms die deze details direct op de productpagina tonen - en niet ergens diep in een FAQ verbergen - maken circulaire aankopen een stuk toegankelijker.

Een goed voorbeeld hiervan is Retoertje.nl. Dit platform inspecteert geretourneerde en overstock producten zorgvuldig en biedt ze aan in een bijna nieuwe staat. Zo weten kopers precies waar ze aan toe zijn. Maar vertrouwen alleen is niet genoeg; betaalbaarheid speelt ook een grote rol.

Betaalbaarheid en minder verspilling

Prijs is vaak de doorslaggevende factor voor consumenten. En dat biedt kansen: geretourneerde en overstock producten zijn meestal in uitstekende staat en worden tegen lagere prijzen aangeboden dan nieuwe artikelen. Dit maakt circulair winkelen aantrekkelijk, zelfs voor mensen die niet per se duurzaamheid als prioriteit hebben.

"Op verschillende punten blijken Nederlanders beduidend meer bereid tot circulaire consumptie dan wat ze nu doen, als het niet duurder of lastiger is." - PBL (Planbureau voor de Leefomgeving)

Daarnaast blijkt uit onderzoek dat 85% van de consumenten openstaat voor meubels gemaakt van duurzame materialen, zolang de prijs maar klopt [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). Door kwalitatieve producten tegen scherpe prijzen aan te bieden, speelt Retoertje.nl slim in op deze bereidheid.

Circulair winkelen makkelijker maken

Zelfs met transparantie en aantrekkelijke prijzen blijft eenvoud in het aankoopproces essentieel. Hoewel veel mensen de intentie hebben om duurzamer te shoppen, blijft de praktijk vaak achter. Slechts 25% van de duurzame gedragingen wordt daadwerkelijk uitgevoerd, ondanks dat 75% van de consumenten er open voor staat [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023). De uitdaging? Het creëren van een winkelervaring die net zo simpel en intuïtief is als traditioneel online winkelen.

Een overzichtelijk aanbod en duidelijke productinformatie helpen consumenten de stap naar circulaire aankopen te zetten. Retoertje.nl maakt het daarnaast makkelijk door zowel afhalen als thuisbezorging aan te bieden. Hoe eenvoudiger het proces, hoe groter de kans dat consumenten kiezen voor een duurzame aankoop.

Conclusie: Waarom consumentenkeuzes tellen voor de circulaire economie

Elke aankoopbeslissing heeft impact. Of je nu kiest voor een gereviseerd apparaat, besluit langer gebruik te maken van wat je al hebt, of bewust minder nieuwe kleding aanschaft - al deze keuzes samen bepalen hoe snel Nederland de stap maakt naar een volledig circulaire economie. De transitie naar een circulaire economie begint namelijk bij dagelijkse beslissingen.

Uit onderzoek blijkt echter dat er een flinke kloof is tussen wat mensen willen en wat ze daadwerkelijk doen. Praktische obstakels zoals prijs, gemak en beschikbaarheid weerhouden veel mensen ervan om hun duurzame intenties om te zetten in actie.

Deskundigen vatten dit probleem treffend samen:

"Er is nog steeds een groot verschil tussen de wil om circulair gedrag te vertonen en het ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen." - ICER/PBL [[1]](https://icer.pbl.nl/2025/indicatoren/transitie-indicatoren/Openheid en circulair gedrag van consumenten en bijbehorende milieuwinst 2021-2023)

Retoertje.nl speelt een belangrijke rol in het dichten van deze kloof. Door een breed aanbod van geretourneerde en overstock producten aan te bieden - vaak in bijna nieuwe staat en tegen lagere prijzen - maakt het platform circulair winkelen toegankelijk. Het spreekt niet alleen mensen aan die bewust duurzaam willen zijn, maar ook slimme shoppers die gewoon een goede deal zoeken.

De kern is simpel: circulaire keuzes hoeven niet ingewikkeld of duur te zijn. Hoe meer mensen kiezen voor tweedehands, refurbished of overstock producten, hoe sneller dit de norm wordt. En hoe dichter Nederland komt bij het behalen van zijn klimaat- en grondstoffendoelen.

FAQs

Waarom handelen mensen minder circulair dan ze willen?

Veel mensen streven ernaar om duurzamer te leven, maar lopen tegen verschillende obstakels aan. Denk bijvoorbeeld aan hoge kosten, het ontbreken van gemak, of een gebrek aan informatie over circulaire alternatieven. Vaak weten consumenten niet waar producten vandaan komen of hoe ze gerepareerd kunnen worden. Daarnaast is er weinig animo om spullen te delen of te lenen. Door deze praktische drempels weg te nemen en meer duidelijkheid te geven, kan circulair gedrag aantrekkelijker en toegankelijker worden gemaakt.

Hoe weet ik of een retour- of refurbished product betrouwbaar is?

Let erop dat de verkoper duidelijk is over de herkomst en staat van het product. Controleer of er informatie beschikbaar is over zaken zoals garantie- en retourvoorwaarden. Het lezen van reviews van andere kopers kan je ook helpen om een beter beeld te krijgen van de betrouwbaarheid van de aanbieder.

Platforms zoals Retoertje.nl bieden vaak producten aan die grondig gecontroleerd zijn en meestal in bijna nieuwe staat verkeren. Daarnaast is het slim om te kijken naar keurmerken of certificeringen die een bepaalde mate van kwaliteit waarborgen. Dit geeft je meer zekerheid en vertrouwen bij je aankoop.

Wat kan ik vandaag doen om circulair te leven zonder extra gedoe?

Het mooie is dat je vandaag al een verschil kunt maken in de circulaire economie. Hoe? Door eenvoudige keuzes te maken in je dagelijks leven. Denk bijvoorbeeld aan het hergebruiken van oude spullen of ze aan te bieden via lokale platforms. Kies voor producten die duurzaam zijn en langer meegaan, repareer wat kapot is in plaats van het weg te gooien, en overweeg om kleiner te wonen of dichter bij je werk en favoriete vakantiebestemmingen te blijven. Dit zijn kleine aanpassingen die gemakkelijk in je routine passen en toch een grote impact hebben.