Waarom materiaaltraceerbaarheid belangrijk is

Materiaaltraceerbaarheid betekent dat je precies kunt volgen waar materialen vandaan komen, hoe ze verwerkt worden en waar ze terechtkomen. Dit is belangrijk om problemen in de keten te voorkomen, zoals vertragingen bij terugroepacties, onduidelijke duurzaamheidsclaims en inefficiënties in productieprocessen. Bedrijven moeten steeds meer voldoen aan Europese regelgeving, zoals de CSRD, die transparantie in de waardeketen vereist. Traceerbaarheid ondersteunt ook circulaire economie-initiatieven door hergebruik en recycling te verbeteren.

Belangrijkste punten:

• Traceerbaarheid in 3 richtingen: terug naar grondstoffen, binnen productieprocessen, en richting eindbestemming.
• Problemen zonder traceerbaarheid: inefficiënties, trage terugroepacties, en risico op greenwashing.
• Oplossingen: gebruik van technologieën zoals RFID, materiaalpaspoorten, en integratie met ERP-systemen.
• Voordelen: meer transparantie, betere naleving van regelgeving, en ondersteuning van circulaire economie.

Met de juiste tools en processen kunnen bedrijven niet alleen voldoen aan regelgeving, maar ook hun keten verbeteren en bijdragen aan duurzamere productie.

Problemen door gebrekkige materiaaltraceerbaarheid

Beperkt zicht op de keten

Wat er verderop in de keten gebeurt – bijvoorbeeld bij de leveranciers van jouw leveranciers – blijft vaak verborgen. Dit wordt ook wel het "black box"-effect genoemd. Hierdoor kunnen risico’s zoals ontbossing of schendingen van mensenrechten jarenlang onopgemerkt blijven. Voor consumenten betekent dit dat zij niet kunnen controleren of de beloofde duurzaamheid en herkomst van producten wel kloppen.

Dit gebrek aan transparantie heeft daarnaast directe gevolgen voor de efficiëntie binnen bedrijven.

Inefficiënties in productie en logistiek

Zonder een betrouwbaar traceersysteem zijn bedrijven vaak afhankelijk van handmatige data-invoer. Dit kost niet alleen veel tijd en geld, maar is ook foutgevoelig en resulteert in een overvloed aan slechte data. Het gevolg? Verkeerde planningen, overvolle magazijnen of juist tekorten op cruciale momenten.

Daarnaast leidt deze gebrekkige gegevensverzameling tot problemen bij terugroepacties en maakt het het valideren van duurzaamheidsclaims lastig.

Trage terugroepacties en niet-verifieerbare duurzaamheidsclaims

Bij een productdefect zonder batchspecifieke traceerbaarheid moeten vaak hele productlijnen worden teruggeroepen in plaats van alleen de getroffen batch. Dit zorgt voor onnodig hoge kosten en reputatieschade.

Ook het bewijzen van duurzaamheidsclaims, zoals het gebruik van gerecycled materiaal of eerlijke productieprocessen, wordt zonder end-to-end traceerbaarheid vrijwel onmogelijk. Dit maakt bedrijven kwetsbaar voor beschuldigingen van greenwashing.

"Zonder betrouwbare traceerbaarheidssystemen wordt het voor merken moeilijk om duurzaamheidsclaims te valideren en beschuldigingen van 'greenwashing' te vermijden." – Haili Fibers

Daarnaast wordt de druk om dit op orde te krijgen steeds groter door nieuwe Europese regelgeving. De CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) geldt al voor bedrijven die aan twee van de volgende drie criteria voldoen: meer dan 250 medewerkers, een omzet van meer dan €40 miljoen of een balanstotaal boven de €20 miljoen. Vanaf 2027 komt daar de CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) bij, gericht op bedrijven met meer dan 1.000 medewerkers en een omzet boven de €450 miljoen.

Bedrijven die hun keten niet volledig kunnen overzien, lopen hierdoor niet alleen juridische en financiële risico’s, maar ook reputatieschade. Het gebrek aan traceerbaarheid ondermijnt zo niet alleen de interne bedrijfsvoering, maar staat ook in de weg van duurzaamheidsdoelen en de transitie naar een circulaire economie.

sbb-itb-343ebd0

Why Traceability Matters in Supply Chains

Hoe verbeter je materiaaltraceerbaarheid?

Governance en standaardisatie

Het begint allemaal met heldere afspraken over hoe data wordt vastgelegd en gedeeld. Denk hierbij aan het systematisch registreren van batch- en serienummers. Daarnaast helpt het aansluiten bij branchespecifieke organisaties die werken aan uniforme rapportagestandaarden. Een belangrijk hulpmiddel hierbij is het Digital Product Passport (DPP). Dit digitale document bevat informatie over de herkomst, materiaalsamenstelling en milieu-impact van een product. Het maakt deze gegevens toegankelijk voor zowel bedrijven als consumenten. Voor bedrijven die onder de CSRD en CSDDD vallen, is het hanteren van een gestandaardiseerde aanpak een must.

Hulpmiddelen voor dataverzameling en -beheer

Met een goede basis in governance is de volgende stap het kiezen van de juiste technologie. Barcodes en QR-codes zijn handige tools die breed toepasbaar zijn. RFID-technologie biedt echter extra voordelen: hiermee kun je materialen en producten automatisch en contactloos scannen, zelfs in bulk. In sectoren zoals de bouw zijn materiaalpaspoorten, zoals die van het Madaster-platform, waardevol. Ze leggen digitaal vast wat de identiteit, eigenschappen en hergebruikmogelijkheden van materialen zijn. Bovendien kunnen bedrijven in Nederland die materiaalpaspoorten gebruiken, profiteren van fiscale voordelen via de MIA/Vamil-regeling.

"Een universele taal en taxonomie zijn cruciale voorwaarden om informatie projectoverstijgend uit te kunnen wisselen." – IkbenBint.nl

Voor complexere toeleveringsketens kunnen AI-gedreven analyses een oplossing bieden. Deze systemen analyseren historische leveranciersdata en kunnen voorspellen waar gaten in de traceerbaarheid kunnen ontstaan. Hierdoor worden risico's vroegtijdig gesignaleerd.

Zodra de data op een betrouwbare manier is verzameld, is het belangrijk om deze direct in de keten te integreren.

Traceerbaarheidsdata koppelen aan ketensystemen

Het vastleggen van data is slechts de eerste stap; de echte waarde komt pas wanneer deze data wordt geïntegreerd in ketensystemen. Door traceerbaarheidsinformatie te koppelen aan ERP-, MES- en WMS-systemen, ontstaat een realtime overzicht van de hele keten, van grondstof tot eindproduct. Stel systemen zo in dat producten pas als "gereed voor verzending" worden gemarkeerd wanneer alle benodigde leveranciersdocumentatie is ontvangen. Dit voorkomt dat incomplete data ongemerkt door de keten wordt verspreid.

Platforms zoals SAP Ariba bieden handige oplossingen. Hiermee kun je leveranciersprofielen, contracten en uitgavenpatronen centraal beheren en risico's vroegtijdig identificeren. Fernando Valera, CTO van Visure Solutions, verwoordt het treffend:

"Traceerbaarheid van de toeleveringsketen is de ogen en oren van een modern ingenieursbureau."

Hoe materiaaltraceerbaarheid duurzaamheid ondersteunt

Transparantie over de herkomst van materialen

Traceerbaarheid is een krachtig hulpmiddel in de strijd tegen greenwashing. Waar bedrijven vroeger wegkwamen met vage duurzaamheidsclaims, eist de markt tegenwoordig concreet bewijs. Zoals Fabian Wollersheim van Quyntess treffend stelt:

"Het vermogen om de herkomst van elk ingrediënt en materiaal voor elke geproduceerde producteenheid te achterhalen is vereist om een geloofwaardige duurzaamheidscertificering te behalen."

In sectoren zoals de palmolie-industrie, waar vaak grote milieu- en sociale risico's spelen, helpt traceerbaarheid bij het identificeren en aanpakken van ESG-risico's, zoals ontbossing en verlies van biodiversiteit. Bedrijven die transparant zijn over hun inkooppraktijken en gecertificeerde producten aanbieden, winnen het vertrouwen van bewuste consumenten en krijgen een concurrentievoordeel.

Deze gedetailleerde gegevens vormen bovendien de basis voor bredere duurzaamheidsinitiatieven binnen de toeleveringsketen.

Ondersteuning van de circulaire economie

Traceerbaarheid speelt een sleutelrol in hergebruik en recycling, mits de juiste gegevens beschikbaar zijn. Materiaalpaspoorten zijn hier een goed voorbeeld van. Ze documenteren niet alleen de samenstelling van producten, maar maximaliseren ook de mogelijkheden voor hergebruik. Hierdoor kunnen producten en gebouwen worden gezien als "grondstoffendepots".

"De ambitie is dat deze gedetailleerde informatie afval elimineert door materialen traceerbaar te maken en zo hun waarde te behouden." – IkbenBint.nl

Initiatieven zoals Retoertje.nl brengen dit in de praktijk. Door retour- en overstockproducten opnieuw in de keten te brengen, wordt verspilling voorkomen en blijven waardevolle materialen beschikbaar. Dit is circulaire economie in actie.

Deze aanpak sluit perfect aan bij een bredere strategie voor duurzame en circulaire toeleveringsketens.

Minder overproductie en verspilling

Naast het bevorderen van een circulaire economie, draagt traceerbaarheid ook bij aan efficiënter voorraadbeheer. Door nauwkeurige data in te zetten, kunnen bedrijven overproductie voorkomen. Inkoopsoftware die inzicht biedt in verbruikspatronen en voorraadniveaus helpt bedrijven om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. Dit resulteert in minder overtollige voorraad, minder verspilling en een soepeler functionerende keten. Moderne inkoopplatforms analyseren bovendien uitgaven en prestaties, waardoor afwijkingen tussen vraag en aanbod vroegtijdig worden gesignaleerd.

Materiaaltraceerbaarheid in de praktijk brengen

Nu duidelijk is waarom traceerbaarheid zo belangrijk is, is het tijd om te kijken hoe je dit in de praktijk kunt toepassen. De eerder besproken tools, zoals ERP-systemen en datacaptatie, vormen hierbij de basis.

Breng materiaalstromen in kaart en ontdek blinde vlekken

Pak niet meteen de hele keten aan. Begin met de vijf belangrijkste producten of diensten en breng per product in kaart waar de materialen vandaan komen, hoe ze door de keten bewegen en waar gegevens ontbreken. Dit maakt het proces overzichtelijk en helpt je snel de grootste knelpunten te identificeren.

Kijk verder dan alleen je directe leveranciers. Veel bedrijven hebben inzicht in wat hun Tier 1-leveranciers leveren, maar weten niet waar deze leveranciers hun materialen vandaan halen. Diep in de keten ontstaan vaak 'black boxes' waar cruciale informatie ontbreekt. Het is belangrijk om deze plekken te identificeren en direct mee te nemen in je verbeterplan. Voor platforms zoals Retoertje.nl is het daarnaast essentieel om ook de retourstroom in kaart te brengen - van consument terug naar magazijn of recycler - om een volledig gesloten kringloop te realiseren.

Bepaal welke gegevens essentieel zijn

Voor elke stap in de keten moet je vaststellen welke informatie nodig is: materiaaltype, herkomst, batchnummer, certificeringen en vervaldatum. Gebruik gestandaardiseerde identificatiesystemen, zoals GS1-128, zodat alle ketenpartners de gegevens eenvoudig kunnen lezen.

Houd ook rekening met de regelgeving. Vanaf 1 januari 2025 zijn leveranciers in Nederland verplicht om verpakkingsinformatie minimaal eens per jaar aan te leveren via GS1 Data Source. Daarnaast geldt de CSRD al voor grote bedrijven, en vanaf 2027 wordt de CSDDD van kracht voor bedrijven met meer dan 1.000 medewerkers en een omzet boven de €450 miljoen.

"De CSRD en CSDDD zijn geen vrijblijvende richtlijnen, dus actie is noodzakelijk. Niets doen zorgt er alleen voor dat je later meer moet inhalen." – delaware

Blijf meten en verbeteren

Stel duidelijke KPI's op, zoals de snelheid van terugroepacties en het percentage producten met volledige herkomstinformatie, en meet deze regelmatig. Evalueer de resultaten en pas je aanpak aan waar nodig.

Automatiseer processen waar mogelijk. Door traceerbaarheidsdata te integreren met je ERP-systeem kun je handmatige fouten minimaliseren en retouren sneller verwerken. Combineer dit met leveranciersscorekaarten op basis van ESG-criteria. Zo houd je niet alleen bij wat er in de keten gebeurt, maar ook hoe goed je ketenpartners presteren. Door consistent te meten en bij te sturen, werk je aan een toekomstbestendige toeleveringsketen. Deze aanpak legt de basis voor een betrouwbaar en duurzaam traceerbaarheidssysteem.

Conclusie: waarom materiaaltraceerbaarheid loont

Materiaaltraceerbaarheid is niet zomaar een keuze, het is een vereiste. Het zorgt voor transparantie in de keten, helpt bedrijven voldoen aan regelgeving zoals de CSRD en CSDDD, en versterkt de geloofwaardigheid van duurzaamheidsclaims. Door precies te weten waar materialen vandaan komen, kunnen bedrijven snel ingrijpen en gericht verbeteringen doorvoeren.

De voordelen hiervan zijn duidelijk zichtbaar in de praktijk. Neem bijvoorbeeld platforms zoals Retoertje.nl, waar traceerbaarheid een sleutelrol speelt bij het verantwoord doorverkopen van retour- en restpartijen. Alleen met aantoonbare herkomst en kwaliteit van producten kunnen deze een tweede leven krijgen. Dit vergroot het vertrouwen bij kopers en maakt hergebruik zowel betrouwbaar als financieel interessant.

"Het hergebruiken van bouwmaterialen is niet alleen economisch aantrekkelijk, maar ook een cruciale stap richting een duurzamere bouwsector." – Retoertje

Zonder betrouwbare data blijft de droom van een circulaire economie buiten bereik. Bedrijven die nu investeren in traceerbaarheid, uniforme data en transparante samenwerkingen met leveranciers, leggen de basis voor een toekomstbestendige keten die klaar is voor strengere eisen.

FAQs

Wat moet ik als eerste vastleggen voor goede traceerbaarheid?

Het vastleggen van de herkomst en geschiedenis van een product speelt een grote rol bij traceerbaarheid. Dit omvat details zoals waar het product is vervaardigd, wie erbij betrokken was, en welke materialen of ingrediënten zijn gebruikt. Door deze informatie inzichtelijk te maken, krijg je een helder beeld van de hele toeleveringsketen. Dit draagt niet alleen bij aan meer transparantie, maar ondersteunt ook initiatieven rondom duurzaamheid.

Welke technologie past bij mijn keten: QR, RFID of DPP?

Welke technologie het beste past bij jouw keten, hangt sterk af van de specifieke eisen en de mate van complexiteit. Hier zijn drie veelgebruikte opties:

• QR-codes: Deze zijn betaalbaar en perfect voor eenvoudige traceerbaarheid. Ideaal als je op zoek bent naar een goedkope en efficiënte oplossing.
• RFID: Dit systeem maakt snelle, contactloze tracking mogelijk en is bijzonder geschikt voor complexe processen die automatisering vereisen.
• DPP: Dit is de juiste keuze wanneer uitgebreide digitale productinformatie en duurzaamheidstraceerbaarheid belangrijk zijn, bijvoorbeeld om te voldoen aan regelgeving.

Kort gezegd: kies QR-codes voor eenvoud, RFID voor geavanceerde automatisering en DPP als duurzaamheid en regelgeving een prioriteit zijn.

Hoe bewijs ik duurzaamheidsclaims met traceerbaarheidsdata?

Je kunt duurzaamheidsclaims onderbouwen door gebruik te maken van traceerbaarheidsdata en transparantie binnen de keten te garanderen. Dit begint met het verzamelen van gedetailleerde informatie over de herkomst en productieprocessen van materialen. Deze gegevens leg je vast in een betrouwbaar traceersysteem.

Europese regelgeving, zoals de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), legt extra nadruk op het verkrijgen van inzicht in inkoopprocessen. Met betrouwbare data kun je niet alleen de oorsprong van materialen aantonen, maar ook de milieuprestaties ervan. Dit is essentieel om duurzame claims geloofwaardig te maken en te ondersteunen.