Onderzoek: Barrières in Circulaire Supply Chains

De uitdaging: Circulaire supply chains, gericht op hergebruik, reparatie en recycling, beloven minder afval en minder afhankelijkheid van nieuwe grondstoffen. Toch lopen bedrijven tegen obstakels aan, vooral bij het opschalen van initiatieven.

Belangrijkste barrières:

• Regelgeving: Wetgeving is vaak gericht op lineaire modellen, met een gebrek aan gestandaardiseerde productinformatie.
• Financiën: Hoge kosten voor technologie en infrastructuur ontmoedigen vooral kleinere bedrijven.
• Technologie: Gebrek aan retourlogistiek en data-uitwisseling hindert hergebruik en recycling.
• Consumentenacceptatie: Weerstand tegen herstelde producten remt de marktgroei.

Sectoren met uitdagingen:

• Elektronica: Slechts 15% van kleine consumentenelektronica bestaat uit gerecyclede materialen.
• Textiel: Minder dan 1% van textielafval wordt hergebruikt voor nieuwe producten.
• E-commerce: Hoge retourpercentages maken circulaire logistiek lastig.

Oplossingen: Samenwerking tussen bedrijven, gebruik van technologie zoals IoT en blockchain, en platforms zoals Retoertje.nl laten zien hoe circulaire modellen succesvol kunnen worden toegepast.

Conclusie: Nederland heeft een ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn, maar het aanpakken van deze barrières is essentieel om dit doel te bereiken.

Onderzoekscontext en Belangrijkste Bevindingen

Overzicht van Onderzoeksmethoden

Onderzoekers hanteren verschillende methoden om barrières binnen circulaire supply chains te analyseren. Een van de belangrijkste technieken is de Systematic Literature Review (SLR), waarbij bestaande studies systematisch worden geanalyseerd om barrières te classificeren en hun impact te vergelijken. Daarnaast worden kwalitatieve diepte-interviews ingezet, waarin senior managers en technische experts hun ervaringen met de circulaire transitie delen.

De Grounded Theory-methode wordt gebruikt om theorieën in de praktijk te toetsen. Dit iteratieve proces vergelijkt nieuw verzamelde data voortdurend met bestaande inzichten. Voor het categoriseren van externe factoren maken onderzoekers gebruik van modellen zoals het PESTEL-raamwerk en het Kirchherr-model. Deze modellen delen barrières in op basis van factoren zoals regelgeving, cultuur, marktdynamiek en technologie.

Deze methoden vormen de basis voor de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek.

Belangrijkste Bevindingen uit Studies

Uit onderzoek van Sayed Mohammad Ayati en zijn team aan de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) kwamen zeven hoofdcategorieën van barrières binnen circulaire supply chains naar voren. De drie meest invloedrijke categorieën zijn economie en financiën, overheden en regelgeving, en samenleving en cultuur. Deze spelen een sleutelrol in de beginfase van de circulaire transitie.

"The results demonstrate that barriers related to 'economics and finance,' 'governments and regulations,' and 'society and culture' substantially impact the ability of organizations in the initial phase of adopting recovery approaches." - Sayed Mohammad Ayati et al., Eindhoven University of Technology

De studie benadrukt dat verschillende herstelstrategieën met unieke uitdagingen te maken hebben. Zo wordt hergebruik beperkt door de bereidheid van consumenten om herstelde producten te kopen, terwijl recycling vaak wordt gehinderd door onduidelijke regelgeving. Remanufacturing ondervindt op zijn beurt obstakels door een gebrek aan marktondersteuning en geschikte infrastructuur.

Internationaal vs. Nederlandse Context

Internationale studies bieden een breed overzicht van macro-economische barrières, maar Nederlandse onderzoeken belichten specifieke praktijkuitdagingen. Zo blijkt uit een studie naar de technische en interieur-textielsector – gebaseerd op 27 interviews met fabrikanten en retailers – dat bestaande productiesystemen sterk gericht zijn op lineaire ketens. Dit maakt de overgang naar circulaire alternatieven lastig. Daarnaast kampen Nederlandse bedrijven, zelfs in een land dat als koploper wordt gezien, met hoge aanloopkosten en complexe regelgeving.

"Limited knowledge of CE design options raises the difficulty and cost of delivering high-quality circular products at the firm level, while limited availability of circular supply streams... constrain CE transition at the industry level." - Kris Hartley, Jasper Roosendaal en Julian Kirchherr

Hoewel internationale studies waardevolle theoretische kaders bieden, is er nog steeds behoefte aan empirisch onderzoek om beter te begrijpen hoe barrières specifiek vorm krijgen binnen de Nederlandse en Europese regelgeving.

sbb-itb-343ebd0

Hoofdcategorieën van Barrières

Regelgeving en Beleid

De huidige wet- en regelgeving is nog sterk gericht op lineaire bedrijfsmodellen, ondanks dat meer dan 80% van de Nederlandse organisaties circulariteit als strategisch belangrijk beschouwt. In 2025 lag de gemiddelde circulaire volwassenheid van Nederlandse bedrijven op slechts 2,86 op een schaal van 5.

Daarnaast ontbreekt het vaak aan juridisch bindend nationaal en internationaal beleid. Dit maakt het lastiger om bedrijven die aarzelen met de transitie naar circulariteit echt aan te zetten tot actie. Een ander knelpunt is het gebrek aan gestandaardiseerde productinformatie en transparantienormen, wat het ontwerpen van producten voor een circulaire economie bemoeilijkt.

Deze beleidsmatige uitdagingen vormen de basis voor andere obstakels, zoals economische en technologische beperkingen.

Financiële en Economische Barrières

Financiële factoren spelen een grote rol naast de beperkingen vanuit beleid. Vooral kleine en middelgrote bedrijven worstelen met de hoge kosten voor technologie, infrastructuur en scholing. Tegelijkertijd blijven virgin grondstoffen vaak goedkoper dan gerecyclede alternatieven, wat de overstap naar circulariteit ontmoedigt.

Uit cijfers blijkt dat 17,0% van de Nederlandse ondernemers hoge investeringskosten en onzekere rendementen als grootste obstakel ziet. Toch verandert de motivatie onder bedrijven. De drijfveer "nieuwe marktkansen en concurrentievoordeel" nam in 2026 met 60% toe vergeleken met 2024. Steeds meer bedrijven zien circulair ondernemen niet alleen als een manier om milieuschade te beperken, maar ook als een kans om economisch voordeel te behalen.

"Veel organisaties zoeken naar de commerciële toepassing van circulariteit om niet alleen de milieu-impact te verminderen, maar ook een financiële winst te behalen in de organisatie." - Krista Smit, Route Circulair

Naast financiële uitdagingen speelt technologie ook een cruciale rol in het realiseren van een circulaire economie.

Technologie en Infrastructuur

Zonder een goed functionerende retourlogistiek blijft circulariteit vooral een theoretisch concept. Traditionele retourmethoden bieden vaak onvoldoende inzicht in de status van producten, wat hergebruik en recycling bemoeilijkt.

Een voorbeeld van hoe technologie hier verandering in kan brengen, is het gebruik van platforms zoals Portbase in de haven van Rotterdam en Cargonaut op Amsterdam Airport Schiphol. Deze systemen maken realtime data-uitwisseling mogelijk tussen ketenpartners, wat de transparantie en efficiëntie in logistieke processen aanzienlijk verbetert. Technologieën zoals IoT, blockchain en AI kunnen deze tekortkomingen verder aanpakken, maar de benodigde investeringen vormen voor veel bedrijven nog een aanzienlijke drempel.

Circular Supply Chain Management | Circular Value Chains | Reverse Supply Chain Management

Sectorspecifieke Uitdagingen en Oplossingen

Textiel en Elektronica

De elektronicasector staat voor een enorme uitdaging met de groeiende hoeveelheid e-afval. In 2024 werd in Nederland ongeveer 160.000 ton kleine consumentenelektronica op de markt gebracht, waarvan slechts 15% uit secundaire materialen bestond. Daarnaast wordt ongeveer 33% van deze apparaten als afval verwerkt, waardoor waardevolle metalen verloren gaan.

"We zien dat waarde op grote schaal weglekt. Dit onderzoek laat zien waar de keten vastloopt en waar we met gerichte investeringen en samenwerking het verschil kunnen maken." - Guy de Sévaux, Themalead Biobased & Circulaire economie, Invest-NL

De textielsector worstelt met overproductie en verspilling. Jaarlijks wordt in de EU 12,6 miljoen ton textielafval geproduceerd, terwijl minder dan 1% hiervan wordt hergebruikt voor nieuw textiel. De traditionele productieketen, die uit vier lagen bestaat (van vezel tot kledingstuk), is sterk lineair, wat het moeilijk maakt om deze te doorbreken zonder banenverlies in de lagere schakels. Nieuwe EU-regelgeving, zoals Extended Producer Responsibility (EPR), verplicht merken nu om zelf te betalen voor het inzamelen en recyclen van hun producten, een stap richting een meer circulaire aanpak.

Deze uitdagingen in elektronica en textiel onderstrepen de behoefte aan oplossingen die specifiek gericht zijn op de unieke problemen van elke sector.

Agri-Food en Slim Afvalbeheer

De agri-foodsector heeft te maken met de bederfelijkheid van producten, wat kwaliteitscontrole en traceerbaarheid extra ingewikkeld maakt. IoT-sensoren op pallets en transportvoertuigen bieden een oplossing door real-time informatie te leveren over temperatuur, locatie en productstatus. Toch blijft de opschaling van deze technologie lastig door een investeringskloof van circa €82 miljard in circulaire infrastructuur binnen de EU, verwacht tussen 2025 en 2040.

Daarnaast worden herbruikbare biologische reststromen vaak als "afval" geclassificeerd, wat het transport en hergebruik bemoeilijkt. Samenwerking met regionale verwerkingscentra en lokale overheden kan helpen om deze obstakels te overwinnen en de circulaire infrastructuur te verbeteren.

Vergelijkbare problemen doen zich ook voor in andere sectoren, zoals de e-commerce.

E-Commerce en Online Marktplaatsen

E-commerce heeft een hardnekkig retourprobleem: gemiddeld wordt 30% van online aankopen teruggestuurd, tegenover slechts 9% bij fysieke winkels. Dit legt extra druk op de "last-mile" logistiek, die verantwoordelijk is voor 53% van de verzendkosten. Hierdoor wordt het financieel uitdagend om circulaire retourstromen rendabel te maken.

Initiatieven zoals Retoertje.nl bieden een oplossing door geretourneerde en overstock producten te verkopen. Deze producten worden grondig gecontroleerd en tegen lagere prijzen aangeboden, zodat ze een tweede leven krijgen in plaats van vernietigd te worden. Met behulp van geautomatiseerde orderverwerking en gedistribueerde voorraadbeheersystemen kunnen platformen zoals deze de kosten van retourlogistiek aanzienlijk verlagen.

Deze sectorale voorbeelden tonen aan hoe barrières in circulaire supply chains kunnen worden aangepakt, mits er gerichte investeringen en samenwerkingen plaatsvinden.

Conclusie en Vervolgstappen

Gebaseerd op de eerder besproken onderzoeksresultaten, volgt hieronder een samenvatting van de belangrijkste inzichten en concrete vervolgstappen.

Belangrijkste Lessen uit het Onderzoek

De obstakels voor circulaire supply chains zijn zowel intern als extern. Intern gaat het om zaken zoals beperkte budgetten, een gebrek aan kennis en weerstand binnen organisaties. Extern spelen complexe regelgeving en een beperkte marktvraag een grote rol. Vooral het gebrek aan kennis blijkt een groot struikelblok. Hoewel Nederland in 2022 een circulair materiaalgebruik van 27,5% bereikte (tegenover een EU-gemiddelde van 11,5%), blijft de kennis over de circulaire economie bij veel mensen achter.

De Nieuwe Economie Index (NEx) 2024 toont aan dat de circulaire economie in Nederland al vijf jaar stagneert, met een lichte daling naar 13,4%. Alleen hoge recyclingcijfers zijn niet genoeg. Er is meer nodig om over te stappen naar waardevollere vormen van hergebruik, zoals remanufacturing. Deze inzichten onderstrepen de noodzaak van gerichte actie binnen de sector.

Kansen voor Nederlandse Bedrijven

Voor Nederlandse bedrijven die circulaire modellen omarmen, liggen er duidelijke kansen. Jongere generaties blijken vaker bereid gereviseerde of gerecyclede producten te kopen, wat een interessante groeimarkt biedt. Een voorbeeld hiervan is Retoertje.nl, een platform dat verspilling tegengaat door geretourneerde en overstockproducten opnieuw aan te bieden. Dit speelt in op de stijgende vraag naar duurzame alternatieven.

"We moeten deze uitdagingen samen oppakken om zo ondernemers te blijven ondersteunen richting een circulaire economie." - Vivianne Heijnen, Staatssecretaris Infrastructuur en Waterstaat

Om deze kansen te benutten, kunnen bedrijven investeren in training voor medewerkers, nauwer samenwerken met ketenpartners en gebruikmaken van initiatieven zoals het Versnellingshuis Nederland Circulair! voor begeleiding en matchmaking. Een gerichte aanpak is cruciaal om de transitie naar een circulaire economie te versnellen.

Onderzoekslacunes en Toekomstige Richtingen

Het onderzoek laat enkele belangrijke hiaten zien. Er is bijvoorbeeld een gebrek aan langetermijndata en sectorspecifieke casestudies buiten de bouw en maakindustrie. Ook is er weinig inzicht in hoe consumenten in verschillende sectoren aankijken tegen de aanschaf van herstelde producten. Daarnaast blijft samenwerking tussen bedrijven vaak steken in de verkennende fase, zonder dat dit leidt tot daadwerkelijke uitvoering en opschaling.

Toekomstig onderzoek zou zich moeten richten op action research, waarbij onderzoekers direct samenwerken met bedrijven. Ook is er behoefte aan geïntegreerde tools die zowel de financiële als milieu-impact van circulaire initiatieven meten. Dit kan helpen om de eerder geïdentificeerde obstakels in de praktijk aan te pakken en de kloof tussen theorie en uitvoering te overbruggen.

FAQs

Wat is de belangrijkste eerste stap om een circulaire supply chain op te schalen?

De allereerste stap is het grondig analyseren van de huidige supply chain. Dit betekent dat je onderzoekt waar verspilling kan worden teruggedrongen en hoe hulpbronnen slimmer ingezet kunnen worden. Door deze analyse krijg je een helder beeld van waar verbeteringen mogelijk zijn, wat een stevige basis legt voor een circulaire benadering.

Hoe maak je retourlogistiek en productdata uitvoerbaar zonder hoge IT-kosten?

Om retourlogistiek efficiënt en betaalbaar te maken, is het slim om te kiezen voor gestandaardiseerde en schaalbare oplossingen. Denk aan eenvoudige databases of betaalbare cloudsystemen die makkelijk te implementeren zijn. Deze tools helpen om processen overzichtelijk te houden zonder dat de kosten de pan uit rijzen.

Daarnaast kan het automatiseren van processen met standaardsoftware een groot verschil maken. Gebruik bijvoorbeeld software voor barcode- of QR-code-scanning. Dit vermindert niet alleen het aantal fouten, maar versnelt ook het hele proces.

Een andere belangrijke stap is samenwerken met logistieke partners die al ervaring hebben met retourstromen en digitale systemen. Deze experts kunnen waardevolle inzichten bieden en helpen om de retourlogistiek soepeler te laten verlopen.

Tot slot zorgen flexibele en modulaire systemen ervoor dat je makkelijk kunt opschalen of aanpassen wanneer nodig. Dit houdt de kosten beheersbaar en maakt retourlogistiek praktisch haalbaar, zelfs als de complexiteit toeneemt.

Hoe kun je consumenten vertrouwen geven in gereviseerde of ‘tweede kans’-producten?

Zorg ervoor dat je helder communiceert dat gereviseerde producten uitgebreid zijn gecontroleerd en voldoen aan strenge kwaliteitsnormen. Dit wekt vertrouwen bij de klant. Garantie en retourmogelijkheden spelen hierbij ook een grote rol, omdat deze laten zien dat je achter de kwaliteit van je producten staat.

Daarnaast kunnen certificeringen en een kijkje achter de schermen in het revisieproces extra zekerheid bieden. Vergeet niet de milieuvriendelijke voordelen te benadrukken. Gereviseerde producten dragen bij aan een circulaire economie, iets wat vooral aantrekkelijk is voor milieubewuste kopers. Openheid en duidelijke informatie maken hierin het verschil.